بهترین روش‌های انبارداری دارو

داروها کالاهایی حساس و حیاتی هستند. نظارت بر اقلام دارویی در تمامی مراحل زنجیره تأمین امری ضروری است و عدم توجه به شرایط نگهداری آن‌ها در مراحل مختلف، باعث بروز خسارت‌های مالی و جانی گاها جبران‌ناپذیری می‌شود.

عدم نگهداری دارو‌‌ها ‌در محدوده دمایی مجاز می‌تواند بر کیفیت و کارایی آن‌‌‌ها تأثیر بگذارد. در واکسن‌‌‌‌ها، گرما ممکن است باعث افزایش بی‌اثر‌ شدن شود و همچنین انجماد باعث افزایش واکنش‌‌زایی در بدن و در نتیجه از دست دادن اثربخشی واکسن شود.

عدم نظارت و ثبت دقیق دما می‌تواند به این معنا باشد که متخصصان بهداشت از اثرات بالقوه بر دارو و واکسن و نیز تأثیرشان بر مصرف‌کنندگان، بی‌اطلاع هستند. گروه کولت با ارائه راهکارهای هوشمند مانیتور شرایط محیطی در تمامی مراحل زنجیره تأمین دارو و واکسن، فعالان این حوزه را از سلامت محصولات دارویی و درمانی مطمئن می‌کند. در ادامه با کولت همراه باشید تا به نحوه  صحیح انبارداری دارویی آشنا شوید. 

انبارداری دارو چیست؟

انبارداری دارویی عبارت است از ذخیره و مدیریت دارو‌‌ها در تأسیسات ایمن و هدفمند که تمام الزامات تعیین شده توسط سازمان‌‌‌‌هایی مانند غذا و دارو (FDA) و بهداشت جهانی (WHO) را برآورده می‌کند. انبارداری دارو شامل جابه‌جایی، نگهداری و توزیع دارو‌‌ها و درعین‌حال اطمینان از رعایت بالاترین کیفیت، کارایی و استاندارد‌‌های ایمنی محصول است.

دستورالعمل WHO 

سازمان بهداشت جهانی (WHO) دستورالعمل‌‌‌هایی برای نگهداری استاندارد دارو‌‌ها بیان می‌کند «در مواردی که شرایط نگهداری خاصی روی برچسب مورد نیاز است (مانند دما، رطوبت نسبی و…) این موارد باید ارائه، بررسی، نظارت و ثبت شوند.»

• استانداردهای WHO برای داروها:

WHO توصیه می‌کند دارو‌‌هایی که در شرایط محیطی در محیط‌‌‌‌های خشک و دارای تهویه مناسب نگهداری می‌شوند، باید در دمای 15-25 درجه سانتیگراد نگهداری شوند.

• چارچوب‌های خاص نگهداری واکسن طبق شرایط WHO: 

واکسن‌‌‌ها به شرایط نگهداری بسیار خاصی نیاز دارند. WHO تأکید دارد که واکسن‌ها تا هنگام تزریق، در محدوده دمایی توصیه شده سازنده کالا، نگهداری شوند. این دما معمولاً 2 تا 8 درجه سانتیگراد است، با این حال محدوده دما ممکن است متفاوت باشد و برای انواع مختلف واکسن بسیار خاص باشد.

* سازمان بهداشت جهانی بیان دارد: “در همه کشور‌‌ها، سیستم‌‌‌‌های تبرید، نظارت بر دما و نگهداری سوابق لازم است تا اطمینان حاصل شود که هر ویال واکسن در شرایط مناسب نگهداری می‌شود.”

• دستورالعمل‌‌‌های WHO برای حمل‌ونقل:

دستورالعمل‌‌‌های WHO حمل‌ونقل را نیز پوشش می‌دهد و توصیه می‌کند از سنسورهایی برای نظارت و مانیتور شرایط محیطی‌ مانند دما استفاده شود همچنین توصیه می‌کند که داده‌‌‌‌های دمای ثبت شده باید برای بررسی در دسترس باشد و سوابق نگهداری شود. 

استانداردهای انبارداری دارویی و عناصر مؤثر بر داروها

هنگام نگهداری دارو‌‌ها باید عناصر زیادی را در نظر بگیرید که شامل دما، رطوبت، دسترسی، امنیت، آلودگی متقاطع و غیره است. در صنعت داروسازی، مهم‌ترین مواردی که باید در نظر گرفته شود عبارت‌اند از:

• شیوه‌های تولید بهینه (GMPs)
• شیوه‌های ذخیره‌سازی بهینه (GSPs) 
• شیوه‌های توزیع بهینه (GDPs)

شیوه‌های تولید بهینه (GMPs)

 شرايط تولید بهینه یا GMP‌‌‌ ها (Good Manufacturing Practice) توسط FDA تنظیم شده و دستورالعمل‌‌‌‌هایی را ارائه می‌دهد تا اطمینان حاصل شود که محصولات به طور مداوم مطابق با استاندارد‌‌های کیفی، تولید و مانیتور می‌شوند. این دستورالعمل‌ها برای به حداقل رساندن خطرات موجود در هر گونه تولید دارویی طراحی شده‌اند که از طریق آزمایش محصول نهایی قابل حذف نیست.

شیوه‌های ذخیره‌سازی بهینه (GSPs)

شیوه‌های ذخیره‌سازی بهینه یا GSP‌‌‌ ها (Good Storage Practice) توسط WHO تنظیم شده و تضمین می‌کنند که دارو‌‌ها در شرایط مناسب نگهداری می‌شوند تا کیفیت، کارایی و ایمنی آن‌‌ها حفظ شود. این دستورالعمل‌‌‌ها جنبه‌‌‌‌هایی مانند کنترل دما، رطوبت، امنیت و مدیریت موجودی را برای جلوگیری از خراب شدن و آلودگی پوشش می‌دهد.

شیوه‌‌های توزیع بهینه (GDPs)

در نهایت، شیوه‌‌های توزیع بهینه یا GDP ها (Good distribution practices) توسط WHO و EMA تنظیم شده تا از حفظ کیفیت دارو‌‌ها در سراسر فرایند توزیع، اطمینان حاصل شود. GDPs اصول توزیع مناسب، ذخیره سازی، حمل‌و‌نقل و شیوه‌‌‌‌های جابه‌جایی را پوشش می‌دهد و تضمین می‌کند که محصولات در شرایط ایمن و مؤثر به دست مصرف‌کنندگان می‌رسند.

* این‌‌ موارد تنها دستورالعمل‌‌‌های لازم‌الاجرا نیستند؛ بلکه برخی از مهم‌ترین دستورالعمل‌‌‌هایی هستند که باید برای انبارداری دارو رعایت کنید. موارد دیگری که باید مورد توجه قرار گیرند شامل شیوه‌‌‌‌های انبارداری خوب (GWPs) و شیوه‌‌‌‌های آزمایشگاهی خوب (GLPs) است.

استانداردهای لازم برای داشتن انبار دارویی ایمن و بهینه

برای طراحی و اجرای انبار دارویی، رویکردهای مختلفی وجود دارد که در ادامه بهترین آن‌ها را شرح می‌دهیم.

1. منطقه‌بندی داروها و واکسن‌ها

مناطق تحت کنترل دما: مناطق خاصی را برای محصولاتی که به محدوده دمایی متفاوتی نیاز دارند، تعیین کنید. مانند انبار سرد برای واکسن‌‌‌ها.

مناطق تحت کنترل رطوبت: برخی از دارو‌‌ها باید در محیط‌‌‌‌های کم‌رطوبت نگهداری شوند تا از آسیبشان جلوگیری شود. مطمئن شوید که یک منطقه خاص برای آن‌ها دارید.

مناطق قرنطینه: به محصولاتی که در انتظار بررسی‌‌‌‌های کنترل کیفی هستند یا بازگردانده شده و در انتظار بازرسی مجدد هستند، مناطق جداگانه اختصاص داده می‌شود.

2. دسترسی و جریان

گردش کارآمد فرایندها: جریانی کارآمد و روان برای مراحل مختلف دریافت، کنترل کیفی، ذخیره‌سازی، برداشت، بسته بندی و حمل‌ونقل، تهیه و اجرا کنید.

راهرو و مسیرهای رفت‌وآمد را خالی نگهدارید: اطمینان حاصل کنید راهروها وسیع و بدون مانع برای جابه‌جایی کالا و کارمندان باشند تا باعث کاهش خطر تصادف و افزایش کارایی شوند.

3. راهکارهای ذخیره سازی

سیستم‌‌‌‌های قفسه‌بندی: از سیستم‌‌‌‌های قفسه بندی با چگالی بالا مانند قفسه‌‌‌‌های پالت، قفسه بندی و سیستم‌‌‌‌های ذخیره سازی و بازیابی خودکار (AS/RS) برای به حداکثر رساندن استفاده از فضا استفاده کنید.

روش‌های خروجی FIFO/LIFO:  بسته به نوع محصولات و شرایط ماندگاری آن‌‌ها، روش‌‌‌های اولین خروجی از اولین ورودی‌ها (FIFO) یا اولین خروجی از آخرین ورودی‌ها (LIFO) را اجرا کنید.

4. اقدامات امنیتی

دسترسی کنترل شده: با نصب سیستم دسترسی ایمن، ورود افراد غیر مجاز رو محدود کنید.

سیستم‌‌‌‌های نظارتی: از دوربین‌‌‌‌های نظارتی و سیستم‌‌‌‌های هشدار برای نظارت و محافظت در برابر سرقت، دست‌کاری یا دیگر دسترسی‌های غیرمجاز استفاده کنید.

5. کنترل محیطی

سیستم پایش شرایط محیطی: با نصب سنسورهای کول‌تگ در نقاط تعیین شده انبار، به صورت آنلاین و بدون نیاز به سیم‌کشی، همواره شرایط محیطی انبار را چک کرده و با دریافت در لحظه داده‌های محیطی و پیام هشدار، به‌موقع وارد عمل شوید.

سیستم‌‌‌های HVAC: مطمئن شوید که انبار مجهز به سیستم‌‌‌های گرمایش، سرمایش و تهویه مطبوع کارآمد است تا سطح دما و رطوبت بهینه را حفظ کند.

منبع تغذیه پشتیبان: برای حفظ ایمنی محیط در مواقع قطع برق، ژنراتور‌‌های پشتیبان نصب کنید. لازم به ذکر است سنسورهای کول‌تگ اولترا بدون نیاز به برق و اتصال به اینترنت داده را در حافظه داخلی خود ذخیره می‌کنند و پس از اتصال برق داده‌شان روی داشبورد شما قابل نمایش است.

6. مطابقت و مستندات

برچسب‌گذاری و علامت‌گذاری: برای اطمینان از ذخیره‌سازی مناسب و بازیابی آسان محصولات، تمام قسمت‌‌‌ها و قفسه‌‌‌ها را با اطلاعات مرتبط برچسب‌گذاری کنید.

نگهداری سوابق: سوابق دقیق موجودی، شرایط محیطی و جابه‌جایی محصولات را برای مطابقت با الزامات نظارتی نگهداری کنید.

7. پروتکل‌‌‌‌های ایمنی

خروجی‌‌‌‌های اضطراری و تجهیزات: اطمینان حاصل کنید که خروجی‌‌‌‌های اضطراری مشخص شده، کپسول‌‌‌‌های آتش نشانی و کیت‌‌‌‌های کمک‌‌‌‌های اولیه به راحتی در دسترس هستند.

آموزش و تمرین: برگزاری آموزش‌های منظم و بروز برای کارمندان در مواجه شدن با شرایط اضطراری و قرار گرفتن در وضعیت بحرانی.

8. اتوماسیون و فناوری

سیستم مدیریت انبار (WMS): یک سیستم مدیریتی قوی برای اطلاع آنلاین از موجودی انبار و بهبود عملکرد و افزایش دقت را بکار ببرید.

راهکارهای اتوماسیون خودکار: استفاده از وسایل نقلیه خودکار (AGV) و سیستم‌‌‌‌های برداشت رباتیک برای افزایش کارایی و کاهش خطا‌‌های دستی.

سخن پایانی

بسیاری از این شیوه‌‌‌های انبار داری ذکر شده برای صنایع دیگر نیز اعمال می‌شوند و می‌توانند کارایی و ایمنی صنایع شما را بهبود بسیار بخشند. مجموعه کول‌تگ برای تضمین کیفیت و سلامت اقلام دارویی و بهبود سلامت افراد جامعه، با مانیتور شرایط محیطی انبار داروهای شما و ایجاد هشدار به‌موقع از آسیب رسیدن به سرمایه و سلامت بیماران جلوگیری می‌کند.