واکسن آنفولانزا: انواع، زمان تزریق، عوارض، شرایط نگهداری
واکسن آنفولانزا یکی از روش‌های پیشگیری از ابتلا به این بیماری است که با تحریک سیستم ایمنی به بدن کمک می‌کند در برابر ویروس‌های آنفولانزای پیش بینی شده برای هر فصل آمادگی بیشتری داشته باشد. نوع واکسن، سن فرد، وضعیت سلامت و زمان تزریق از عواملی هستند که هنگام انتخاب و دریافت آن اهمیت دارند.
همچنین، آگاهی از عوارض احتمالی، دمای مناسب نگهداری و نکات مربوط به خرید واکسن به شما کمک می‌کند تا با شناخت بیشتری برای واکسیناسیون اقدام کنید. به همین منظور، در ادامه این مقاله قصد داریم شما را با انواع واکسن آنفولانزا، بهترین زمان تزریق، عوارض احتمالی، شرایط نگهداری و نکات مهم برای خرید مطمئن آن آشنا کنیم تا بتوانید با آگاهی بیشتری واکسن مناسب خود را انتخاب کنید.
واکسن آنفولانزا چیست و چرا هر سال باید تزریق شود؟
واکسن آنفولانزا سیستم ایمنی بدن را برای مقابله با ویروس‌های عامل این بیماری آماده می‌کند. ترکیب واکسن با توجه به اطلاعات مربوط به ویروس‌های در گردش به‌روزرسانی می‌شود؛ زیرا ویروس‌های آنفولانزا در طول زمان تغییر می‌کنند و ایمنی ایجاد شده پس از واکسیناسیون نیز ممکن است کاهش یابد.
واکسیناسیون احتمال ابتلا و به ویژه خطر بروز عوارض جدی را کاهش می‌دهد، اما محافظت کامل در برابر همه موارد بیماری را تضمین نمی‌کند. به همین دلیل، تزریق واکسن متناسب با هر فصل برای بیشتر افراد از شش‌ماهگی به بعد توصیه می‌شود؛ البته انتخاب نوع واکسن و زمان تزریق باید با توجه به شرایط فرد و دستورالعمل‌های بهداشتی انجام شود.
تفاوت آنفولانزا با سرماخوردگی چیست؟
آنفولانزا و سرماخوردگی هر دو دستگاه تنفسی را درگیر می‌کنند اما از نظر عامل بیماری و شدت علائم تفاوت‌هایی دارند. سرماخوردگی معمولاً با آبریزش بینی، عطسه و گلودرد همراه است و در بسیاری از موارد شدت خفیف‌تری دارد. آنفولانزا ممکن است به طور ناگهانی با تب، لرز، بدن‌درد، سردرد، خستگی شدید و سرفه شروع شود.
این تفاوت‌ها در همه افراد یکسان نیستند و گاهی نمی‌توان تنها بر اساس علائم، این دو بیماری را از یکدیگر تشخیص داد. واکسن آنفولانزا نیز برای پیشگیری از بیماری ناشی از ویروس‌های آنفولانزا ساخته شده است و از تمام عفونت‌های تنفسی، از جمله سرماخوردگی، جلوگیری نمی‌کند.
واکسن آنفولانزا چقدر موثر است؟
اثربخشی واکسن در هر فصل به عواملی مانند تطابق ترکیب آن با ویروس‌های در گردش، سن فرد و وضعیت سیستم ایمنی بستگی دارد. به همین دلیل، نمی‌توان یک درصد ثابت را برای میزان محافظت واکسن در تمام سال‌ها و گروه‌های سنی اعلام کرد. حتی اگر فرد پس از تزریق به آنفولانزا مبتلا شود، واکسیناسیون ممکن است خطر پیامدهای شدید بیماری را کاهش دهد.
این موضوع برای سالمندان، زنان باردار و افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا احتمال بروز عوارض جدی در این گروه‌ها بالاتر است.
ایمنی واکسن آنفولانزا چقدر دوام دارد؟
ایمنی ناشی از واکسن ممکن است با گذشت زمان کاهش پیدا کند. از طرف دیگر، ویروس‌های آنفولانزا تغییر می‌کنند و ترکیب واکسن برای فصل‌های جدید بر اساس اطلاعات پایش ویروس‌ها به‌روزرسانی می‌شود. بنابراین، دریافت واکسن در سال گذشته به این معنا نیست که فرد برای فصل بعد نیز محافظت کافی دارد. برای کاهش خطر بیماری، بهتر است افراد واجد شرایط هر سال واکسن متناسب با فصل جدید را دریافت کنند.
چند روز بعد از تزریق واکسن آنفولانزا ایمنی ایجاد می‌شود؟
بدن برای ایجاد پاسخ ایمنی به زمان نیاز دارد و معمولاً حدود دو هفته پس از تزریق، محافظت قابل توجهی شکل می‌گیرد. اگر فرد پیش از تکمیل این فرایند در معرض ویروس قرار بگیرد، همچنان ممکن است به آنفولانزا مبتلا شود. به همین دلیل، بهتر است واکسن پیش از اوج شیوع بیماری تزریق شود. البته اگر فصل آنفولانزا آغاز شده باشد، واکسیناسیون همچنان می‌تواند برای افراد واجد شرایط مفید باشد.
چه کسانی باید واکسن آنفولانزا بزنند؟
واکسن آنفولانزا برای بیشتر افراد از شش‌ماهگی به بعد توصیه می‌شود. با این حال، برخی گروه‌ها به دلیل احتمال بیشتر ابتلا به عوارض جدی، اهمیت بیشتری در برنامه واکسیناسیون دارند.
واکسن آنفولانزا برای کودکان
کودکان از شش ماهگی می‌توانند واکسن آنفولانزا دریافت کنند؛ البته باید فرآورده‌ای انتخاب شود که برای سن آن‌ها مجاز باشد. واکسیناسیون برای کودکانی که بیماری‌های مزمن دارند نیز اهمیت دارد؛ زیرا ابتلا به آنفولانزا ممکن است باعث مشکلات تنفسی یا تشدید بیماری زمینه‌ای شود. برخی کودکان شش ماه تا هشت ساله با توجه به سابقه واکسیناسیون قبلی به دو دوز در یک فصل نیاز دارند.
در دستورالعمل‌های رایج بین‌المللی، کودکانی که پیش‌تر دو دوز مناسب با فاصله حداقل چهار هفته دریافت نکرده‌اند یا سابقه واکسیناسیون آن‌ها مشخص نیست، ممکن است به دو دوز نیاز داشته باشند. تعداد دوزها باید بر اساس سن کودک، سابقه دریافت واکسن و دستورالعمل فصل جاری تعیین شود. برای کودکان، مقدار مصرف و روش تزریق نیز باید مطابق مشخصات همان فرآورده باشد.
واکسن آنفولانزا در بارداری و شیردهی
تزریق واکسن مناسب آنفولانزا در دوران بارداری توصیه می‌شود؛ زیرا بارداری می‌تواند خطر عوارض ناشی از این بیماری را افزایش دهد. واکسیناسیون همچنین به انتقال آنتی‌بادی‌های مادر به جنین کمک می‌کند و ممکن است در ماه‌های نخست زندگی نوزاد از او محافظت کند و در دوران بارداری باید از واکسن تزریقی غیرفعال یا نوع نوترکیب مناسب استفاده شود.
واکسن زنده ضعیف شده که به شکل اسپری بینی تجویز می‌شود، برای زنان باردار توصیه نمی‌شود. واکسیناسیون معمولاً با شیردهی سازگار است و مادران شیرده می‌توانند واکسن مناسب را دریافت کنند. در صورت وجود بیماری زمینه‌ای یا سابقه واکنش شدید به واکسن، بهتر است پیش از تزریق با پزشک مشورت شود.
واکسن آنفولانزا برای سالمندان و افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای
افراد ۶۵ ساله و بالاتر و کسانی که به بیماری‌های مزمن مبتلا هستند، ممکن است در صورت ابتلا به آنفولانزا با خطر بیشتری برای بستری شدن یا بروز عوارض مواجه شوند. بیماری‌های قلبی، ریوی، کلیوی و کبدی، دیابت و برخی اختلالات سیستم ایمنی از جمله شرایطی هستند که توجه به واکسیناسیون را ضروری‌تر می‌کنند.
نوع واکسن مناسب باید با توجه به سن، وضعیت جسمی، داروهای مصرفی و مجوزهای مربوط به همان محصول انتخاب شود. در ایران، اولویت دریافت واکسن از شبکه بهداشتی ممکن است بر اساس دستورالعمل‌های همان فصل و میزان واکسن تامین شده تعیین شود.
آیا کارکنان مراکز درمانی باید واکسن آنفولانزا بزنند؟
کارکنان مراکز درمانی به دلیل تماس مکرر با بیماران در معرض ابتلا به عفونت‌های تنفسی قرار دارند. واکسیناسیون این افراد می‌تواند احتمال بیماری و انتقال ویروس به بیماران آسیب پذیر را کاهش دهد. این توصیه برای افرادی که از سالمندان، کودکان یا بیماران دارای نقص ایمنی مراقبت می‌کنند نیز اهمیت دارد. البته واکسن جایگزین رعایت بهداشت دست‌ها، تهویه مناسب و سایر اقدامات پیشگیرانه نیست.
چه کسانی نباید واکسن آنفولانزا بزنند؟
بیشتر افراد می‌توانند واکسن آنفولانزا دریافت کنند اما برخی شرایط ممکن است تزریق یک نوع مشخص از واکسن را ممنوع کند یا به تعویق بیندازد. تفاوت میان منع تزریق و موارد احتیاط مهم است؛ زیرا همه شرایط پزشکی به معنای ممنوعیت کامل واکسیناسیون نیستند. افرادی که نباید آنفولانزا استفاده کنند عبارتند از:
- سابقه واکنش آلرژیک شدید به یک نوع واکسن یا یکی از اجزای آن
- ابتلا به بیماری حاد متوسط یا شدید
- سابقه سندرم گیلن‌باره پس از واکسن آنفولانزا
- نقص ایمنی یا مصرف داروهای تضعیف کننده سیستم ایمنی
- سن کمتر از شش ماه
با توجه به شرایط فرد و نوع واکسن، ممکن است تزریق به تعویق بیفتد یا استفاده از فرآورده خاصی توصیه نشود. پیش از واکسیناسیون، بهتر است سابقه حساسیت، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی با پزشک یا داروساز بررسی شود تا واکسن مناسب انتخاب شود.
آیا حساسیت به تخم مرغ مانع تزریق واکسن است؟
حساسیت به تخم مرغ به تنهایی، طبق توصیه‌های معتبر بین‌المللی، مانع دریافت واکسن آنفولانزا نیست. با این حال، سابقه واکنش آلرژیک شدید به خود واکسن یا یکی از اجزای دیگر آن موضوع متفاوتی است و باید پیش از تزریق بررسی شود. همچنین باید دستورالعمل و اطلاعات رسمی همان فرآورده در نظر گرفته شود.
بهترین زمان تزریق واکسن آنفولانزا چه زمانی است؟
بهترین زمان واکسیناسیون به الگوی شیوع بیماری، شرایط فرد و زمان عرضه واکسن همان فصل بستگی دارد. در ایران به عنوان کشوری در نیمکره شمالی، معمولاً واکسیناسیون پیش از اوج شیوع پاییز و زمستان در نظر گرفته می‌شود؛ بااین‌حال، زمان دقیق باید با توجه به شرایط همان سال و توصیه‌های بهداشتی تعیین شود.
از آنجا که ایجاد پاسخ ایمنی حدود دو هفته طول می‌کشد، بهتر است تزریق تا زمان افزایش چشمگیر موارد بیماری به تعویق نیفتد. اگر فرد در بخش دیگری از فصل برای واکسیناسیون اقدام کند، ممکن است همچنان از آن سود ببرد؛ بخصوص اگر ویروس در منطقه در گردش باشد.
قبل و بعد از تزریق واکسن آنفولانزا چه نکاتی را رعایت کنیم؟
پیش از تزریق، سابقه حساسیت شدید به واکسن‌ها، بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی و واکنش‌های قبلی به واکسیناسیون را به مسئول تزریق اطلاع دهید اگر تب یا بیماری قابل توجهی دارید، لازم است وضعیت شما پیش از تزریق ارزیابی شود. پس از واکسیناسیون، برای مدت توصیه شده در محل بمانید تا در صورت بروز واکنش فوری، رسیدگی لازم انجام شود. درد محل تزریق، خستگی یا بدن درد خفیف ممکن است رخ دهد و معمولاً طی چند روز کاهش می‌یابد.
آیا می‌توان واکسن آنفولانزا را هم‌زمان با واکسن‌های دیگر تزریق کرد؟
در بسیاری از موارد، واکسن آنفولانزا را می‌توان در یک جلسه با واکسن‌های دیگر، از جمله واکسن کووید، دریافت کرد. با این حال، تصمیم نهایی به نوع واکسن‌ها، شرایط پزشکی فرد و دستورالعمل مربوط به هر فرآورده بستگی دارد. اگر چند واکسن تزریقی در یک جلسه دریافت شوند، معمولاً باید در محل‌های جداگانه تزریق شوند. بهتر است پیش از واکسیناسیون، فهرست واکسن‌های اخیر یا برنامه ریزی شده را به مسئول مرکز تزریق اطلاع دهید.
انواع واکسن آنفولانزا کدام‌اند؟
واکسن‌های آنفولانزا از نظر روش تولید و تعداد سویه‌های ویروسی مورد پوشش با یکدیگر تفاوت دارند. این تفاوت‌ها به معنای برتری قطعی یک نوع برای همه افراد نیست؛ زیرا سن، وضعیت سلامتی، مجوز مصرف و ترکیب واکسن در فصل جاری نیز باید در نظر گرفته شوند.
تفاوت واکسن‌های تخم مرغی، سلولی و نوترکیب
واکسن‌های آنفولانزا از نظر روش تولید به سه گروه تخم مرغی، سلولی و نوترکیب تقسیم می‌شوند. تفاوت اصلی این واکسن‌ها در نحوه تولید ویروس یا پروتئین‌های آن است که می‌تواند بر فرایند ساخت، زمان تولید و برخی ویژگی‌های واکسن تاثیر بگذارد.
- واکسن تخم مرغی: در این روش، ویروس‌های مورد استفاده برای تولید واکسن در تخم مرغ‌های جنین‌دار تکثیر می‌شوند. این روش سابقه طولانی در تولید واکسن آنفولانزا دارد و در بسیاری از کشورها استفاده می‌شود.
- واکسن مبتنی بر کشت سلولی: در این روش، تکثیر ویروس برای تولید واکسن در محیط کشت سلولی انجام می‌شود. این شیوه از نظر فرایند تولید با روش تخم مرغی تفاوت دارد اما صرفاً بر اساس روش ساخت نمی‌توان نتیجه گرفت که محصول برای همه افراد مؤثرتر یا ایمن‌تر است.
- واکسن نوترکیب: این واکسن با استفاده از فناوری مهندسی زیستی برای تولید اجزای مشخصی از ویروس ساخته می‌شود. محدودیت سنی و شرایط مصرف آن به محصول مشخص و مجوزهای مربوط به آن بستگی دارد.
همه این روش‌ها با هدف ایجاد پاسخ ایمنی در برابر ویروس‌های هدف طراحی شده‌اند. هنگام انتخاب واکسن باید به مشخصات فرآورده و شرایط مصرف آن توجه کرد، نه اینکه صرفاً یک روش تولید را بهتر از روش‌های دیگر بدانیم.
| نوع واکسن | روش تولید | ویژگی اصلی |
| واکسن تخم مرغی | تکثیر ویروس در تخم مرغ جنین‌دار | روشی رایج با سابقه طولانی در تولید واکسن آنفولانزا است. |
| واکسن مبتنی بر کشت سلولی | تکثیر ویروس در محیط کشت سلولی | فرایند تولید آن به تخم مرغ وابسته نیست. |
| واکسن نوترکیب | تولید اجزای مشخص ویروس با فناوری مهندسی زیستی | برای تولید آن نیازی به تکثیر ویروس کامل در تخم مرغ یا کشت سلولی نیست. |
تفاوت واکسن سه ظرفیتی و چهار ظرفیتی چیست؟
تفاوت این دو نوع واکسن به تعداد سویه‌های ویروسی مورد پوشش مربوط می‌شود. واکسن سه ظرفیتی معمولاً برای ایجاد محافظت در برابر دو سویه آنفولانزای نوع A و یک سویه از نوع B طراحی می‌شود. واکسن چهار ظرفیتی علاوه بر این سه مورد، سویه دیگری از نوع B را نیز پوشش می‌داد.
به دلیل شناسایی نشدن سویه B/Yamagata در گردش طبیعی ویروس از سال ۲۰۲۰، سازمان جهانی بهداشت توصیه کرده است که این سویه در ترکیب واکسن‌های جدید گنجانده نشود. به همین دلیل، بسیاری از واکسن‌های فصل‌های اخیر به سه ظرفیتی تغییر کرده‌اند. برای فصل ۲۰۲۶–۲۰۲۷ نیمکره شمالی نیز سازمان جهانی بهداشت ترکیب سه ظرفیتی مشخصی را برای واکسن‌های مبتنی بر تخم مرغ و واکسن‌های مبتنی بر کشت سلولی یا فناوری نوترکیب توصیه کرده است.
چه واکسن‌های آنفولانزایی در ایران موجود هستند؟
محصولات عرضه شده در ایران ممکن است از یک فصل به فصل دیگر تغییر کنند. میزان تولید داخلی، واردات، مجوزهای صادر شده و شرایط توزیع بر موجودی داروخانه‌ها تاثیر می‌گذارند؛ بنابراین، نمی‌توان فهرست یک سال را بدون بررسی به فصل بعد تعمیم داد.
برای شناسایی واکسن‌های مجاز در فصل جاری، باید نام دقیق محصول، شرکت تولید کننده یا وارد کننده و وضعیت مجوز آن بررسی شود. ایرانی یا خارجی بودن واکسن نیز به تنهایی معیار کافی برای قضاوت درباره کیفیت و اثربخشی آن نیست.
در فصل جاری، هنگام تهیه واکسن به این نکته توجه کنید که نام تجاری به تنهایی برای اطمینان از مناسب بودن فرآورده کافی نیست. باید مشخص شود محصول از شبکه رسمی توزیع تهیه شده، شرایط نگهداری آن رعایت شده و برای مصرف در همان فصل مورد تایید است.
چگونه واکسن آنفولانزای مناسب را انتخاب کنیم؟
انتخاب واکسن نباید فقط بر اساس نام تجاری، کشور سازنده یا قیمت انجام شود. محصول مورد نظر باید برای سن فرد و شرایط پزشکی او مناسب باشد و از مسیر قانونی و قابل اعتماد تهیه شود.
مجوز سازمان غذا و داروی ایران و اعتبار واکسن
پیش از تهیه واکسن، از مجاز بودن عرضه آن در ایران اطمینان حاصل کنید. نام فرآورده، شرکت تولید کننده یا وارد کننده، شماره سری ساخت و تاریخ انقضا از اطلاعاتی هستند که باید با مشخصات درج شده روی بسته بندی و اطلاعات رسمی محصول مطابقت داشته باشند.
تایید یک واکسن در کشور دیگر به تنهایی به معنای مجاز بودن عرضه آن در ایران نیست. همچنین، قرارداشتن نام یک محصول در فهرست‌های بین‌المللی به تنهایی اصالت یا سلامت هر محموله مشخص را ثابت نمی‌کند. برای بررسی وضعیت قانونی فرآورده، باید اطلاعات رسمی سازمان غذا و داروی ایران و مراکز مجاز عرضه دارو را ملاک قرار داد.
قیمت واکسن آنفولانزا و شرایط پوشش بیمه
قیمت واکسن آنفولانزا ممکن است بر اساس نوع محصول، شرکت سازنده، شرایط واردات و مقررات قیمت گذاری تغییر کند. پوشش بیمه نیز به بیمه گر، نوع فرآورده و شرایط اعلام شده در همان دوره بستگی دارد.
در ایران، قیمت اعلام شده در ابتدای عرضه ممکن است پس از اصلاح قیمت گذاری تغییر کند. به همین دلیل، بهتر است از درج یک مبلغ ثابت در مقاله‌ای که قرار است برای مدت طولانی منتشر بماند خودداری شود، مگر اینکه تاریخ و اعتبار قیمت به روشنی مشخص باشد.
عوارض واکسن آنفولانزا چیست؟
بیشتر عوارض واکسن آنفولانزا خفیف و موقتی هستند. نوع واکنش ممکن است بر اساس فرآورده، سن فرد و شرایط جسمی او متفاوت باشد. آگاهی از عوارض معمول و نشانه‌های هشداردهنده کمک می‌کند واکنش‌های طبیعی را از مشکلات نیازمند رسیدگی پزشکی تشخیص دهید.
عوارض شایع واکسن آنفولانزا
پس از تزریق واکسن ممکن است برخی از علائم ظاهر شوند که عبارتند از:
- درد، قرمزی یا تورم در محل تزریق
- خستگی و احساس ضعف
- سردرد
- درد عضلانی
- تب خفیف یا احساس ناخوشی
این علائم معمولاً طی یک تا چند روز کاهش پیدا می‌کنند. استراحت و نوشیدن مایعات کافی می‌تواند به بهترشدن حال فرد کمک کند. اگر علائم شدید شوند، طول بکشند یا به‌جای بهبود بدتر شوند، بهتر است ارزیابی پزشکی انجام شود.
آیا واکسن آنفولانزا باعث ابتلا به آنفولانزا می‌شود؟
واکسن تزریقی غیر فعال حاوی ویروس زنده‌ای نیست که بتواند آنفولانزا ایجاد کند. واکسن زنده ضعیف شده بینی نیز از ویروس‌های تضعیف شده ساخته می‌شود و فقط برای افراد واجد شرایط قابل استفاده است.
احساس خستگی، بدن‌درد یا تب خفیف پس از تزریق معمولاً به پاسخ سیستم ایمنی مربوط است و به معنای ابتلا به آنفولانزا نیست. از طرف دیگر، ممکن است فرد پیش از ایجاد ایمنی کافی به ویروس مبتلا شود یا علائم او ناشی از یک ویروس تنفسی دیگر باشد.
عوارض نادر و علائم هشداردهنده پس از تزریق
واکنش آلرژیک شدید پس از واکسیناسیون نادر است اما در صورت بروز به رسیدگی فوری نیاز دارد. دشواری در تنفس، تورم زبان یا گلو، ضعف ناگهانی شدید یا نشانه‌های افت فشار خون از علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند. در چنین شرایطی، باید فوراً از خدمات اورژانسی کمک گرفت.
سندرم گیلن باره نیز یک اختلال عصبی نادر است که در بررسی‌های مربوط به واکسن آنفولانزا مورد توجه قرار گرفته است. نمی‌توان هر مورد بروز این سندرم را به طور قطعی ناشی از واکسن دانست. اگر فرد پیش‌تر به این سندرم مبتلا شده است به ویژه اگر شروع آن در فاصله شش هفته پس از واکسن قبلی بوده باشد باید پیش از تزریق بعدی با پزشک مشورت کند.
شرایط نگهداری واکسن آنفولانزا چیست؟
رعایت شرایط نگهداری برای حفظ کیفیت واکسن ضروری است. قرارگرفتن فرآورده در دمای نامناسب ممکن است به کیفیت آن آسیب بزند حتی اگر تغییر محسوسی در ظاهر واکسن دیده نشود.
دمای مناسب نگهداری واکسن آنفولانزا
بیشتر واکسن‌های آنفولانزا باید در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد نگهداری شوند. با این حال، دستورالعمل درج شده برای همان فرآورده باید ملاک نهایی باشد. واکسن باید در برابر نور محافظت شود و نباید یخ بزند. قرارگرفتن در معرض گرمای بیش از حد، نور مستقیم خورشید یا دمای نامناسب می‌تواند کیفیت محصول را تحت تاثیر قرار دهد و اگر واکسن یخ زده باشد، نباید آن را مصرف کرد.
نگهداری واکسن در یخچال و پس از بازشدن بسته
برای نگهداری واکسن باید از دستورالعمل شرکت سازنده پیروی کرد. یخچال خانگی ممکن است دمای یکنواختی نداشته باشد و برخی نقاط آن به اندازه‌ای سرد شوند که واکسن یخ بزند. به همین دلیل، نگهداری واکسن در یخچال خانگی بدون اطمینان از کنترل دما روش مطمئنی نیست.
مدت مجاز استفاده پس از بازشدن ویال یا بسته نیز به نوع فرآورده و دستورالعمل سازنده بستگی دارد و نمی‌توان برای همه واکسن‌ها یک زمان یکسان در نظر گرفت. در صورت بازشدن بسته یا تردید درباره شرایط نگهداری، باید از داروساز یا مرکز واکسیناسیون راهنمایی گرفت.
اگر زنجیره سرد واکسن قطع شود چه باید کرد؟
اگر واکسن برای مدتی خارج از محدوده دمای توصیه شده قرار گرفته باشد نباید صرفاً بر اساس مدت زمان یا ظاهر آن درباره قابل استفاده بودنش تصمیم گرفت. در چنین شرایطی، فرآورده باید جدا نگه داشته شود و موضوع با داروساز، مسئول فنی یا شرکت تامین کننده بررسی شود.
قابلیت استفاده پس از تغییر دما به نوع واکسن، شدت و مدت تغییر دما و اطلاعات پایداری محصول بستگی دارد. اگر واکسن یخ زده باشد، نباید آن را مصرف کرد. در صورت بروز هر گونه انحراف دمایی نیز تا زمان دریافت نظر تخصصی، تزریق آن باید متوقف بماند.
چگونه از اصل بودن واکسن آنفولانزا مطمئن شویم؟
تهیه واکسن از داروخانه یا مرکز مجاز، مهم‌ترین اقدام اولیه برای کاهش خطر خرید فرآورده تقلبی یا فاقد مجوز است. واکسن باید در بسته بندی اصلی و سالم عرضه شود و اطلاعات درج شده روی آن با مشخصات محصول تطابق داشته باشد.
بررسی بسته بندی، شماره سری ساخت و تاریخ انقضا
برای اطمینان از اصالت و سلامت واکسن آنفولانزا، بررسی بسته‌بندی، شماره سری ساخت و تاریخ انقضا پیش از تزریق ضروری است. این اطلاعات به شناسایی محصول و بررسی اعتبار آن کمک می‌کنند و نباید هنگام تهیه واکسن نادیده گرفته شوند. پیش از دریافت واکسن، موارد زیر را بررسی کنید:
- نام و مشخصات دقیق فرآورده
- نام شرکت تولید کننده یا وارد کننده
- شماره سری ساخت
- تاریخ انقضا
- سلامت بسته بندی و نبود نشانه‌های دست کاری
- وجود برچسب‌ها و اطلاعات قانونی موردنیاز برای عرضه در ایران
بارکد یا برچسب به تنهایی اصالت واکسن را ثابت نمی‌کند زیرا امکان جعل یا کپی برداری از برخی اطلاعات وجود دارد. اگر میان اطلاعات روی بسته بندی و مشخصات اعلام شده مغایرتی وجود دارد، پیش از مصرف از داروخانه مجاز یا مرجع رسمی مربوطه استعلام کنید.
خطرات استفاده از واکسن تقلبی یا فاقد شرایط نگهداری مناسب
فرآورده تقلبی یا فاقد مجوز ممکن است از نظر ترکیب، کیفیت یا شرایط تولید قابل اعتماد نباشد. در چنین شرایطی، میزان محافظت آن مشخص نیست و احتمال بروز مشکلات ناشی از استفاده از محصول نامناسب نیز وجود دارد.
از طرف دیگر، اصل بودن واکسن به تنهایی تضمین کننده کیفیت آن در زمان مصرف نیست. اگر واکسن در دمای نامناسب نگهداری شده باشد، ممکن است کیفیت مورد انتظار را نداشته باشد. بنابراین، اصالت محصول و رعایت زنجیره سرد دو موضوع جداگانه‌اند که هر دو باید بررسی شوند.
واکسن آنفولانزا را چگونه از داروخانه تا محل تزریق حمل کنیم؟
پس از تهیه واکسن، باید آن را در کوتاه‌ترین زمان ممکن به محل تزریق منتقل کرد تا شرایط نگهداری مناسب حفظ شود. روش حمل به مدت مسیر، دمای محیط و دستورالعمل مربوط به همان فرآورده بستگی دارد.
برای حمل واکسن از چه وسیله‌ای استفاده کنیم؟
اگر مسیر کوتاه است باید از قرارگرفتن واکسن در معرض نور مستقیم خورشید، گرمای خودرو یا محیط گرم جلوگیری کرد. برای مسیر طولانی‌تر یا زمانی که حفظ دما دشوار است، استفاده از محفظه عایق مناسب با شرایط توصیه شده برای واکسن اهمیت دارد.
محفظه حمل باید به حفظ دمای مناسب کمک کند و مانع یخ زدگی یا گرم شدن بیش از حد فرآورده شود. بهتر است پیش از خرید، درباره روش حمل مناسب از داروساز راهنمایی بگیرید.
چرا نباید واکسن را مستقیماً روی یخ قرار داد؟
قرار گرفتن مستقیم واکسن روی یخ یا بسته یخ زده می‌تواند باعث کاهش بیش از حد دما و یخ زدگی فرآورده شود. یخ زدگی ممکن است به کیفیت برخی واکسن‌ها آسیب بزند حتی اگر محصول پس از آن دوباره به دمای معمول بازگردد.
برای جلوگیری از این مشکل، باید از روش حمل مناسب استفاده کرد و واکسن را بدون محافظ در تماس مستقیم با یخ قرار نداد. اگر احتمال می‌دهید واکسن در مسیر یخ زده یا بیش‌ازحد گرم شده است، پیش از تزریق با داروساز یا مرکز واکسیناسیون مشورت کنید.
بعد از رسیدن به محل تزریق چه کنیم؟
واکسن را پس از رسیدن، بدون تاخیر غیر ضروری به مسئول مرکز تزریق تحویل دهید. اگر در مسیر شرایط نگهداری آن نامشخص بوده یا احتمال تغییر دما وجود داشته است این موضوع را اطلاع دهید تا پیش از مصرف بررسی شود.
واکسن را خودسرانه در فریزر قرار ندهید و درباره مدت مجاز نگهداری خارج از یخچال نیز بر اساس اطلاعات همان فرآورده تصمیم بگیرید. این مدت برای همه محصولات یکسان نیست و در صورت تردید، تایید داروساز یا مرکز واکسیناسیون ضروری است.
سخن پایانی
واکسن آنفولانزا با کاهش خطر ابتلا و عوارض ناشی از این بیماری، نقش مهمی در محافظت از سلامت افراد به ویژه گروه‌های پرخطر دارد. برای بهره‌مندی از فواید آن، لازم است نوع واکسن متناسب با شرایط فرد انتخاب شود، تزریق در زمان مناسب انجام گیرد و نکات مربوط به عوارض احتمالی و نگهداری صحیح آن رعایت شود.
همچنین، توجه به تاریخ انقضا، اصالت محصول و حفظ زنجیره سرد هنگام خرید اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نگهداری نامناسب می‌تواند اثربخشی واکسن را تحت تاثیر قرار دهد. در نهایت، اگر درباره انتخاب نوع واکسن، زمان تزریق یا شرایط دریافت آن تردید دارید با پزشک یا داروساز مشورت کنید تا بر اساس سن و وضعیت سلامتی شما، راهنمایی مناسبی ارائه دهد.
سوالات متداول
1. بهترین زمان برای تزریق واکسن آنفولانزا چه موقع است؟
بهترین زمان معمولاً پیش از شروع فصل شیوع آنفولانزا است. با این حال، زمان مناسب تزریق به شرایط فرد و زمان دسترسی به واکسن بستگی دارد.
2. عوارض واکسن آنفولانزا چیست؟
درد، قرمزی و تورم محل تزریق، سردرد، خستگی و تب خفیف از عوارض احتمالی واکسن هستند که معمولاً طی چند روز برطرف می‌شوند.
3. واکسن آنفولانزا باید در چه دمایی نگهداری شود؟
بیشتر واکسن‌های آنفولانزا باید در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد نگهداری شوند و نباید یخ بزنند. برای اطمینان، دستورالعمل نگهداری محصول را بررسی کنید.
4. هنگام خرید واکسن آنفولانزا به چه نکاتی توجه کنیم؟
تاریخ انقضا، اصالت محصول، سلامت بسته بندی و رعایت زنجیره سرد از نکات مهم هنگام خرید هستند. واکسن باید تا زمان تزریق در شرایط دمایی توصیه شده نگهداری شود.
